07 04 2011

Türkiye'de Ekonomisini Etkileyen Faktörler

 

Turkiye’nin Ekonomisini Etkileyen Coğafi Etmenler

Turkiye’de Ekonomi

Bir bolgede ekonomi, doğal ortamın etkileri altında doğmus ve gelismistir. Turkiye’de ekonominin

gelismesini etkileyen coğafi etmenler sunlardı.

Coğrafi Konum

Turkiye enlemine bağlı olarak ılıman kusakta yer alır. 4 mevsim belirgin olarak gorulur. Bu durum

tarımsal urun cesitliliğini artırıp, turizm faaliyetlerini cesitlendirmistir. Kıtalar arasındaki konuma bağlı

olarak endustrilesmis Batı Avrupa ulkeleriyle petrol ureten Orta Doğu ulkeleri arasında en kısa kara,

deniz ve hava ulasımı Turkiye uzerinden yapılır. Bu durum ticari faaliyetleri olumlu etkiler.

Yer sekilleri

Turkiye’nin ortalama yuksekliğnin fazla olması yuzolcumunum % 60’ıı750 m’nin ustundeki

toprakları olusturması dağı bir ulke olmasınedeniyle, ekonomik faaliyetler genellikle olumsuz

etkilenmistir. Yuksek yerlerde tarısal faaliyetlerin sıılanı, hayvancıı faaliyetlerinin on plana

cımasıa yol acmıtı. Kııarıda denizel iklimlerin gorulmesi alcak kııovalarıda urun cesidini

artımı, ekonomiyi olumlu etkilemistir. Yuksekliğn fazlalığıve arazinin dağı olmasıulasııyer yer

olumsuz etkilemistir.

Đklim

Ekonomisi buyuk olcude tarıma dayanan Turkiye’de iklim kosullarıı onemi fazladı. Tarısal uretim

buyuk olcude yağılara bağıı. Akdeniz ikliminin etkisiyle sıak ve kurak gecen yaz mevsiminde tarı

yapabilmek icin sulamaya gereksinim vardı. Sulamanı yapımadığıbolgelerde tarısal uretim iklim

kosullarıa bağıolarak değsir. Kıları ıı gectiğ kııkesimlerinde don olaylarıcok enderdir.

Sıaklığı cok dusuk değrlere indiğ ic ve doğ bolgelerde don olaylarıuzun surer. Buna bağıolarak

tarısal urun cesitliliğ ve tarı yapabilme suresi kııan ic kesimlere, batıan doğya doğu azalı.

Kı ıılığıisteyen urunler ancak kııarda yetistirilir.

Nufus ve Yerlesme

Genc nufus oranı fazla olan Turkiye’de hılıkentlesmeye bağıolarak kısal nufus oranıazalmakta,

tarı topraklarıı miras yoluyla parcalanı kuculmesi, makineli tarıı yaygılasmasıve ileri tarı

tekniklerinin uygulanmaya baslamasınedeniyle, artan nufusun gereksinimini karsıayacak olcude

tarıda verim artılarıolmustur. Genc nufusun eğtim seviyesinin yukselmesi, tarı dıısektorlerde

calıan nufusun artmasıa ekonomik faaliyetlerin cesitlenmesine yol acmıtı.

Turkiye’de Tarı

Turkiye’de TarııEtkileyen Etmenler

Dağlık ve engebeli arazi yapısı tarım topraklarının dağınık ve kucuk olmasına yol acmıstır. Bu

nedenle, kucuk isletmeler seklinde tarımsal faaliyetler daha yoğundur. Topraktan alınan verimin

artırılabilmesi icin toprağın dinlenmeye bırakılması (nadas) gerekmektedir.

Turkiye’de tarııetkileyen etmenler sunlardı :

Toprak Bakımı ve Islahı

Toprağın surulmesi, havalandırılması, taslarından ayıklanması, bataklıkların kurutulması, yabancı

otların ayıklanması calısmalarıdır.

Sulama

Tarım yapabilmek icin toprağın nemli olması gereklidir. Kuraklık gorulen bolgelerde sulama ile tarım

yapılabilir. Sulanan tarım arazilerinde uretim yıllara gore onemli değismeler gostermez. Tarım urunu

cesitliliği artar.

Gubreleme

Topraktaki mineral dengesini korumak, toprağı verimli hale getirmek icin gubreleme yapılır.

Gubrelemenin yapılmadığı yerlerde toprak nadasa bırakılır.

Tohum Islahı

Yuksek verimli tohum kullanmak, tarımsal verimi arttırır.

Makinelesme

Tarımsal faaliyetlerin kısa surede tamamlanması toprağın daha iyi islenmesini sağlar.

Pazarlama

Tarım ureticisinin urununu değerlendirmek, zarar etmesini onlemek icin devlet bazı urunlere taban

fiyatı vererek destekleme alımları yapar. Ayrıca urunun depolanması icin silolar, hangarlar, depolar

kurar.

Tarımsal Kuruluslar

Zirai arastırma enstituleri, devlet uretme ciftlikleri, Ziraat Bankası, TMO, Turkiye Ziraat Odaları

Turkiye’nin cesitli bolgelerinin tarısal yapıııve ozelliklerini incelemek, uretici ve tuketiciyi korumak,

ciftciye kredi, fidan sağamak gibi amaclarla kurulan kuruluslardı.

Turkiye’de Toprakları KullanııUlkemiz topraklarının kullanım amacına gore dağılımı soyledir:

Ekili dili alan : 174.480.000 dekar

Nadas arazisi : 36.551.000 dekar

Orman : 192.376.000 dekar

Urun vermeyen : 113.403.000 dekar

Cayır-mera : 123.776.000 dekar

Kullanılmayan alanı : 662.195.000 dekar

Ekili – Dikili Alanların Kullanımı

Ekili – dikili alanların kullanım amacına gore dağılısı soyledir :

Ekili – Dikili Alanların Coğrafi Dağılımı

Ekili alan (Tarla) 145.178.000 dekar

Dikili Alan (Meyveli ağac) 23.373.000 dekar

Sebze-cicek bahcesi (Sera dahil) 5.929.000 dekar

Ekili – Dikili Alanların Urunlere Gore Dağılımı

Tahıllar % 74

Endustri bitkileri % 11

Baklagiller % 8

Sebzeler % 5

Yumruklu bitkiler %

Turkiye’deki Tarı Bolgeleri

Kııve Yakııdaki Tarı Bolgeleri

Kıyı bolgelerinde iklime bağlı olarak birbirinden farklı uc tarım bolgesi gorulur:

Karadeniz Kıyıları : Kıs ılıklığına ve bol neme gereksinim duyan cay, fındık, mısır ile tutun, sebze,

meyve, keten, kenevir, ayrıca Doğu Karadeniz kıyılarında turuncgil yetisir.

Akdeniz ve Kıyı Ege : Akdeniz iklimine uyumlu olan, turuncgiller, zeytin, incir, susam, pamuk, pirinc,

turfanda sebzeler, muz, cekirdeksiz uzum, tutun gibi urunler yetistirilir.

Marmara : Gecis iklimi kosullarına bağlı olarak urun cesitliliği en fazla olan bolgedir. Baslıca urunleri

ayciceği, zeytin, tutun, cesitli sebze ve meyveler, tahıllar, dut ve fındıktır.

Đc Tarım Bolgeleri :

Yukselti ve denize gore konuma bağlı olarak cesitlilik gosteren tarım bolgeleridir.

Karadeniz Ardı : Đc Anadolu ile kıyı arasında gecis ozelliği gosterir. Yuksek yerlerinde cavdar,

buğday, sulak yerlerde pirinc ve sebze yetistirilir. Hayvancılığın gelistiği, ozellikle tiftik kecisinin yoğun

olarak yetistirildiği alandır.

Đc Anadolu ve Cevresi : Bozkırların genis yer kaplaması nedeniyle koyun ve keci gibi kucukbas

hayvancılık yaygındır. Yarı kurak iklim nedeniyle buğday, arpa gibi tahıllar ile fasulye, nohut gibi

baklagiller yetistirilir.

Erzurum – Kars Bolumu : Yazların kısa ve serin gecmesi tarımsal faaliyetleri sınırlamıstır. Buğday,

arpa gibi tahıllar yetistirilir. Yaz yağıslarına bağlı olarak gur otlakların olması buyukbas hayvancılığı

yaygınlastırmıstır.

Doğu Anadolu ve Dağlık Yerler : Tarım alanlarının sınırlı olduğu bu yerlerde hayvancılık on plana

cıkar. Tahıl tarımı yapılır. Sebze ve meyve uretimi onem tasımaz.

Tarımın Turkiye Ekonomisindeki Yeri

1. Nufusun buyuk bir bolumu tarımsal faaliyetlerle gecimini sağlar. Ulusal gelirin . ini tarım

sektoru karsılar. Đhracatımızda onemli bir paya sahiptir.

2. Turkiye’deki endustri tesislerinin buyuk bolumu tarısal maddeleri hammadde olarak kullanı.

Sanayinin gelismesinde buyuk onem tası.

3. Đracatııda fıdı, turuncgiller, tahılar, meyve ve sebzeler, pamuk, tutun, yağbitkileri, zeytin

ve cay gibi tarı urunleri onemli yer tutar.

Turkiye’de Tarı Urunleri

Tahılar

Buğday

Yetisme Kosulları : 300 – 400 mm yağıs ve bol gunes ister. Buyume donemi olan ilkbaharda serin ve

nemli hava, olgunlasma ve hasat donemi olan yaz aylarında ise sıcak ve kurak hava ister. Ekiminden

sonra kar yağısı ve dondan zarar gormez. Yaz kuraklığının erken baslamasıyla uretim miktarı azalır.

Genellikle sulama yapılmadan yetistirilir. Đc Anadolu iklimine uyumludur.

Uretim : Đklimdeki kararsızlığa bağlı olarak, uretimde yıllara gore dalgalanmalar gorulur. Ortalama yılda

20 – 24 milyon ton uretim yapılır. Turkiye uretiminde ilk sırada % 31’lik payla Đ Anadolu bulunur. Bu

bolgeyi Marmara, Akdeniz, Karadeniz, Ege, Guneydoğ Anadolu ve Doğ Anadolu bolgeleri izler.

Arpa

Yetisme Kosulları: Yetisme ve olgunlasma suresi buğaya gore daha kıadı. Sıağ ve soğğ daha

cok dayanılıı. Bu nedenle dağı yerlerde de yetisebilir. Yetisme kosullarıbuğaya benzer.

Uretim : Yılı 7 milyon ton olan uretimin % 39’unu Đ Anadolu sağar. Tum bolgelerde tarııyapıı.

Yem bitkisi ve bira sanayinin hammaddesi olarak tuketilir.

Mıı

Yetisme Kosulları: Bol suya gereksinim duymasıve capalama gerektirmesi ile diğr tahılardan ayrıı.

Olgunlasma doneminde yuksek sıaklı ister. Karadeniz iklimine uyumludur.

Uretim : Yılı 2 milyon ton olan uretimin yarıan fazlasııKaradeniz sağar. Turkiye’de en cok uretim

yapan iller Samsun, Zonguldak, Bolu, Trabzon, Ordu, Giresun, Sakarya, Kocaeli, Tekirdağ Balıesir,

Aydı, Manisa, Adana’dı.

Celtik

Yetisme Kosulları: Su dolu tavalarda (celtiklik) ekimi yapıan, bol suya gereksinim duyan bir tahıdı.

Olgunlasma ve hasat donemine kadar bol su ister. Hasat doneminde yuksek sıaklı ve kuraklığ

gereksinim duyar. Verim yuksektir. Akarsu kııarıda ve vadi tabanlarıda ekimi yapıı.

Uretim : Uretim miktarı125 bin tondur. Uretim, tuketimi karsıamadığıicin yurtdııdan aldığıı

onemli bir tahıdı. En cok Edirne, Samsun, Corum, Đel, Đmir, Ankara, Adana, Amasya ve Kastamonu

illerinde yetistirilir.

Sebzeler

Baklagiller

Mercimek : Yaz kuraklığına en dayanıklı baklagildir. Bu nedenle en yaygın olarak Guneydoğu Anadolu

Bolgesi’nde tarııyapıı.

Fasulye : Ekim alanıen genis ve dağıı olan, hemen hemen tum bolgelerimizde tarııyapıan bir

urundur. Đ Anadolu’da sulanabilen alanlarda buğay ile nobetlese ekilir.

Nohut : En fazla Đ Anadolu Bolgesi’nde yetistirilen bir urundur. Ulkenin gereksinimi karsıandıtan

sonra dı satııda yapıı.

Diğr Baklagiller : Bakla, bezelye, boğulce, fiğ burcak gibi baklagillerin tarııtum bolgelerimizde

yapımaktadı. Đ bolgelerimizde sulanabilen alanlarda buğay ile nobetlese ekilir.

Yumrulu Sebzeler

Patates : Ulkemizde tarımı hızlı gelisen bir sebzedir. Nufusumuzun beslenmesinde buyuk onem tasır.

Dusuk sıcaklığa dayanıklıdır. Uretiminde Đc Anadolu, Marmara ve Karadeniz bolgeleri onemli paya

sahiptir.

Soğan ve Sarımsak : Guney Marmara, Ege ve Orta Karadeniz bolumu ile Akdeniz kıyı ovalarında

yaygın tarımı yapılan urunlerdir. Devlet tarafından destekleme alımları yapılmadığından, uretim

miktarları yıllara gore farklılık gosterir. Yıllık uretimin yaklasık % 30’u dıarıa satıı.

Sera Sebzeciliğ : Mevsim dıısebze yetistirme etkinliğdir. Ulkemizde sera sebzeciliğnin % 90’ıAkdeniz ile guneybatıkııarııda yapımaktadı. Ozellikle ilkbahar ve yaz sebzeleri seralarda

yetistirilir. Akdeniz ve Ege kııarıda kıları ıı gecmesi ve kıa surmesi seracıığıyaygılastımıtı.

Turkiye’de Sebzecilik

Turkiye’de iklimin cesitlilik gostermesi sebze cesitliliğne neden olmustur. Ekili dikili alanları yaklası

% 5’i sebzelere ayrımıtı. Ekim alanıdar olmasıa karsı verim ve elde edilen gelir yuksektir.

Karadeniz Bolgesi’nde guneslenme suresinin azlığı Doğ Anadolu’da yaz mevsiminin kıa ve seri

gecmesi, Đc Anadolu’da yaz kuraklığıı belirgin ve sulamanı yetersiz olmasısebze tarıııolumsuz

yonde etkiler.

Meyveler

Fındık

Yetisme Kosulları : Humuslu toprak, nemli iklim ve kıs ılıklığı ister. Sis ve don olayından olumsuz

etkilenir. Karadeniz kıyı seridinde 750 m yuksekliğe kadar yetisebilir.

Uretim : Turkiye fındık uretiminin % 100’unu Karadeniz Bolgesi karsıar. Onemli bir ihrac urunu olan

fıdı uretiminde Turkiye, Dunya’da ilk sıada yer alı.

Uzum

Yetisme Kosulları: Anadolu’da bağıı cok eskilere dayanı. Cunku Turkiye’nin iklim ozellikleri dusuk

kı sıaklığıa dayanılıuzum bitkisinin yetismesine cok uygundur. Buna bağıolarak bağar tum

bolgelerimizde yayımıtı. Ancak yazlarınemli ve yağılıolan Karadeniz Bolgesi kııseridinde

bağıı yapıamaz.

Uretim : Ege Bolgesi cekirdeksiz uzum uretiminde ilk sıada yer almaktadı. Ayrıa bu uzumler kuru

olarak dı ticarette onemli bir paya sahiptir. Bu nedenle bağıığı en ekonomik ve en onemli olduğ

bolgemiz Ege’dir.

UYARI : Turkiye, uzum uretiminde ve dı satııda dunya birincisidir.

Đcir : Turkiye’nin tum kııseridinde ve ic bolgelerin alcak vadilerinde incir tarııyapıabilir. Đcir, kı

ıılığıisteyen bir urundur. Bu nedenle Ege ve Akdeniz bolgelerinde tarııyaygıdı. En kaliteli incir

Menderes ovalarıda yetisir. Burada elde edilen incirler kuru olarak yurt dııa satıı. Ege Bolgesi’nin

incir uretimindeki payıyaklası % 82’dir.

Turuncgiller (Narenciye) : Portakal, mandalina, greyfurt, turunc ve limon bitkilerine genel olarak

turuncgil denir. Akdeniz ikliminin ozelliklerine uyum gostermesi nedeniyle Akdeniz kııkesiminde

tarııyaygıdı. Dusuk kı sıaklığıa ve dona karsıdayanısıdı. Turuncgil uretiminde ilk sıada yer

alan Akdeniz Bolgesi’ni Ege Bolgesi izler.

UYARI : Rize ve cevresinde kıları ıı gecmesi turuncgil tarııa olanak sağamıtı.

Diğer Meyveler :

Muz : Turkiye’de don olayıı gorulmediğ ve kı sıaklı ortalamalarıı 10° - 12° olduğu dar bir

alanda tarımı yapılmaktadır. Akdeniz Bolgesi’nde Alanya-Anamur arasıdaki kııseridi tek tarı

bolgesidir. Uretim, ulke gereksiniminin % 20’sini karsıar.

Kayıı: Anadolu’nun karsal iklim bolgelerinde, alcak yorelerde tarııyapıı. Kayııuretiminde

Malatya ili onde gelir.

Seftali : Sıak ve ııan iklim bolgelerinde tarııyapıı. Guney Marmara ve Ege bolumleri onemli

yetisme alanlarıı.

Elma : Turkiye genelinde alcak yorelerle, kııara yakı bolgelerde tarııyaygıdı. Đ Anadolu Bolgesi

ile Orta Karadeniz ve Antalya bolumleri kaliteli elma yetistiriciliğnde ilk sıalarda yer alı.

Antep Fıtığı: Guneydoğ Anadolu Bolgesi’nde tarııyapımaktadı. Turkiye, antep fıtığıuretiminin

yaklası % 75’ini dıarıa satar.

Turkiye’de Meyvecilik : Turkiye’de meyve uretim alanlarıile meyveciliğn ekonomik onemi giderek

artmaktadı. Turkiye’de tropikal iklim meyvelerinden, subtropikal ve serin bolgelerin meyvelerine kadar

hemen her tur meyve yetistirilmektedir. Uzum, incir, fıdı, antep fıtığıgibi meyveler dı ticaretimiz

acııdan da onem tasıaktadı.

Endustri Bitkileri

Tarıma dayalı endustrilerin hammaddesi olan endustri bitkilerinin uretiminde modern tarım yontemleri

kullanıldığından alınan verim yuksektir. Endustri bitkileri dıs satıma da konu olmaktadır. Sulanabilen

tarım alanları genisledikce endustri bitkilerinin ekim alanları da genislemektedir.

Sekerpancarı

Yetistirme Kosulları : Ilıman iklim bolgelerinde tarımı yaygın olan sekerpancarı nemli toprak ister.

Kuraklığın belirgin olduğu bolgelerde sulama ile yetisir. Olgunlasma doneminde fazla yağıs istemez.

UYARI : Sekerpancarı, fazla bekletilmeden islenmesi gereken bir tarım urunu olduğundan seker

fabrikaları ile pancar uretim alanları ic icedir.

Uretim : Guneydoğu Anadolu Bolgesi’nde kuraklığı belirgin ve sulamanı yetersiz olmasınedeniyle

sekerpancarıtarııyapıamaz. Kııovalarıda ise ekonomik değri daha yuksek urunler yetistirildiğ

icin sekerpancarıtarııyapımaz. Belli bir tarı bolgesi olmayan sekerpancarıuretiminde Đ Anadolu

Bolgesi ilk sıayıalı.

Pamuk

Yetisme Kosulları: Dokuma ve tekstil endustrisinin hammaddesidir. Yetisme doneminde bol nem

isteyen pamuk, olgunlasma doneminde yuksek sıaklı ve kuraklı ister.

UYARI : Guneydoğ Anadolu Projesi’nin tamamlanmasıla bu bolgemizde pamuk ekim alanlarıda

genisleme, uretimde ise buyuk artı olmasıbeklenmektedir.

Uretim : Cukurova, Amik Ovasıve Ege onemli uretim alanlarıı. Turkiye, Dunya uretiminde, Cin,

B.D.T., ABD, Hindistan, Brezilya ve Mıı’dan sonra 6. sıayıalı.

Tutun

Yetisme Kosulları: Turkiye’nin iklim kosullarıa en iyi uyum sağamı bir endustri bitkisidir. Cimlenme

ve buyume doneminde bol su ister. Kıac arazide yetisen tutunlerin kalitesi yuksektir.

Uretim : Turkiye’de tutun uretim alanlarıdevlet denetimi altıdadı. Onemli bir dı satı urunu olan

tutunun kalitesini bozmamak icin Đ Anadolu Bolgesi’nde tarııyapımaz. Tutun uretimi en cok Ege,

Karadeniz ve Marmara bolgelerinde yapıı. Dunya uretiminde Turkiye 5. sıada yer almaktadı.

Cay

Yetisme Kosulları: 1950’den sonra Turkiye’de cay tarııbuyuk onem kazanmıtı. Ilıan iklim, bol

yağı, kirecsiz toprak ve kı ıılığıisteyen bir bitkidir. Cay, fazla bekletilmeden islenmesi gereken bir

urundur.

Uretim : Trabzon’dan Gurcistan sıııa kadar olan kııseridi onemli cay tarı bolgesidir. Ulkemizde

ekim alanıendar olan endustri bitkisidir.

Hashas : Turkiye’nin hemen hemen tum bolgelerinde yetisebilen bir bitkidir. Belli bir tarı bolgesi

yoktur. Uyusturucu elde edilmesinde kullanıdığıicin hashas uretimi devlet denetimindedir. En onemli

ekim alanlarıĐ BatıAnadolu ile Goller Yoresi’dir. Đac endustrisinde kullanıan hashas onemli bir dı

satı urunudur. Ayrıa tohumlarıdan sofralı yağelde edilir.

Diğer Endustri Bitkileri

Anason : Goller Yoresi’nde ve Mentese Yoresi’nde tarııyaygıdı. Daha cok icki endustrisinde katkımaddesi olarak kullanıı.

Keten-Kenevir : Keten dokumacılıkta, kenevir ise halat, urgan ve cuval yapımında kullanılır. Kenevir

tohumlarından uyusturucu elde edildiğinden ekimi devlet denetimindedir. Ayrıca keten tohumlarından

yağ elde edilmektedir.

Serbetci Otu : Turkiye icin yeni bir tarım urunudur. Bilecik ve cevresinde tarımı yaygındır. Bira

uretiminde ve alkollu ickilerde hos koku ve acımsı tad vermekte kullanılır.

Gul : Parfumeri endustrisinin hammaddesi olan gul tarımı Goller Yoresi’nde yaygıdı. Yurtdııa

satııyapıan onemli bir urundur. Ayrıa gul yağıuretiminin % 70 - % 80’i dıarısatımaktadı.

Yağlı Tohumlular ve Yağ Bitkileri

Ayciceği : Aluvyonlu topraklarda ve sıcak ortamlarda yetisir. Buyume doneminde yağıs ve sulama

isteyen ayciceği, olgunlasma doneminde kuraklıktan etkilenmez. Uretimde ilk sırada yer alan Marmara

Bolgesi’ni Orta Karadeniz, Ege ve Đ Anadolu Bolgeleri izler.

Zeytin : Yağbitkisi ve sofralı olarak tuketilen zeytin maki bitkisidir. Don olayıı gorulmediğ yerlerde

yetisir. Zeytin uretiminde ilk sıada Ege, 2. sıada Marmara Bolgesi yer alı. Ege zeytinleri yağuretiminde kullanııken Marmara zeytinleri sofralı olarak kullanıı.

Yer Fıtığı: Turkiye’de tarıı1915’ten sonra baslayan yer fıtığıyaygı olarak Akdeniz Bolgesi’nde

yetistirilir. Mentese Yoresi ile Guneydoğ Anadolu Bolgesi’nde de yer yer tarııyapımaktadı.

Susam : Olgunlasma icin sıaklı, hasat icin kuraklı isteyen bu bitki, Akdeniz, Ege ve Guneydoğ

Anadolu Bolgesi’nde yaygı olarak yetistirilir.

Soya Fasulyesi : Soya fasulyesinin Turkiye’deki doğl yetisme alanıDoğ ve Orta Karadeniz

bolumlerinin kııserididir. Akdeniz Bolgesi’nde buğaydan sonra ikinci urun olarak yetistirilmektedir.

Son yılarda onem kazanan bir yağbitkisidir.

Turkiye’de Hayvancıı

Turkiye’de HayvancıığıEtkileyen Etmenler

Hayvancılık tarımsal etkinliklerin bir koludur. Tarımla uğrasan nufus bir yandan toprağı isleyip cesitli

urunler elde ederken, diğer yandan da hayvan besler. Bunların etinden, sutunden, gelirlerinden

yararlanılır. Engebeliklerin fazla olduğu bolgelerde onemli bir ekonomik etkinlik olarak gelismistir.

Turkiye hayvan sayısı bakımından Dunya’da onemli bir yere sahip olmasıa karsı hayvansal

urunlerin uretimi oldukca dusuktur. Verim dusukluğnun nedenleri sunlardı :

Hayvan Soylarının Durumu : Turkiye’de yerli ıkı et ve sut verimleri dusuk olduğndan baska

ulkelerden getirilen damılı hayvanlarla melez ıklar uretilmektedir. Bu nedenle haralar kurulmustur.

Bursa’daki Karacabey ve Eskisehir’deki cifteler haralarıen onemlileridir.

Otlakların Durumu : Buyuk ve kucukbas hayvancılığın yapıldığı yerlerde hayvanların otlatıldığı

alanlara otlak denir. Otlaklar bozkır ve dağ otlakları diye ikiye ayrılır. Bozkır otlakları, yazları sıcak ve

kurak gecen yerlerde bulunur. Bu tur otlaklarda en cok kucukbas hayvan beslenir. Dağ otlakları,

yazları serin gecen bolgelerde bulunur. Otlar uzun boylu ve gurdur. Bu alanlarda coğunlukla buyukbas

hayvan beslenmektedir. Turkiye’deki otlakları yetersiz olmasıhayvancııtaki verimi dusurmektedir.

Mera Hayvancılığı

Turkiye’de hayvancıı daha cok mera hayvancıığıseklinde yapıı. Kı aylarıda ağı ve ahılarda

arpa, saman ya da kuru otlarla beslenen hayvanlar yazı meralarda (otlaklarda) otlatıı. Bu nedenle

mera hayvancıığıda doğl kosullara bağıolan et ve sut verimi dusuktur.

Besi ve Ahır Hayvancılığı

Hayvansal urun verimini artırmak icin ahır hayvancılığı (mandıracılık) yaygınlasmaya baslamıstır.

Ozellikle buyukbas hayvanlar temiz ve bakımlı ahırlarda modern yontemlerle beslenir.

Sekerpancarının kuspesi hayvan yemi olarak değerlendirilir. Bu nedenle seker fabrikaları cevresinde

ahır hayvancılığı gelismistir. Marmara Bolgesi’nde besicilik ve mandıacıı daha yaygıdı.

Hayvancılık Turleri

Kucukbas Hayvancılık : Koyun, kıl kecisi ve tiftik kecisi bu ad altında toplanır. Turkiye’de bozkıları

yaygılığıkucukbas hayvancıığızorunlu kımıtı.

Koyun : Turkiye koyun yetistiriciliğnde Dunya’da 6.sıada yer alı. Marmara ve Ege Bolgesi’nde daha

cok kııcı, Đ ve Doğ Anadolu’da mor karaman, Đ BatıAnadolu’da dağı soylarıyetistirilir. Guney

Marmara’da devlet uretme ciftliklerinde merinos koyunu yetistirilmektedir. Yunleri ince uzun ve parlak

olduğndan yunlu kumas dokumasıa elverislidir.

Kı Kecisi : Ulkemizin hemen her yerinde kı kecisi beslenir. Keci hareketli ve cevik bir hayvan

olduğndan en yoğn beslenme bolgeleri dağı ve engebeli alanlardı. Ancak ormanlı alanlara zarar

verdiğ icin sayııda azalma gorulmektedir.

Tiftik Kecisi : Ankara kecisi adıla da tanıan tiftik kecisi daha cok yunu icin yetistirilir. Tiftik onemli bir

dı satı urunudur. Turkiye, tiftik kecisi yetistiriciliğnde ABD, Guney Afrika, Yeni Zelanda ve

Avrupa’dan sonra 5. sıada yer alı.

Buyukbas Hayvancılık :

Sığır : Turkiye’nin hemen her bolgesinde yetistirilir. Ozellikle otları gur ve uzun boylu olduğ yerlerde

yoğn olarak beslenmektedir. Karadeniz Bolgesi ile Doğ Anadolu’nun kuzey yarııen onemli sığı

yetistirme alanlarıı.

Manda : Sağıma donemi ineğ gore daha uzun ve et verimi daha yuksektir. Turkiye’nin bol su ve

bataklı yerlerinde ozellikle Karadeniz Bolgesi’nin kııkesimlerinde yoğn olarak beslenir.

Diğrleri : Yuk, binek ve kosum hayvanıolarak esek, at ve katı beslenmektedir. Gelisen yol sistemleri

ve artan motorlu araclar nedeniyle sayıarıgiderek azalmaktadı.

Kumes Hayvancılığı

Eti ve yumurtası icin beslenen tavuk, hindi, kaz, ordek gibi kanatlı hayvanlar kumes hayvanları adı

altında toplanır. Turkiye’de yaygı olarak ekonomik değri daha yuksek olan tavuk beslenmektedir.

Ancak ulkemizde modern tavukculuk henuz yeterince gelismemistir. Son yılarda buyuk kentlerin

cevresinde yoğnlasan modern tavukculuğn en yaygı olduğ bolgemiz Marmara’dı.

UYARI : Kumes hayvancıığıı coğnlukla kisisel isletmeler biciminde olması yem uretiminin

yetersiz, kooperatiflerin az olmasıkumes hayvancıığıı gelisimini engellemektedir.

Arıcılık

Bal ve balmumu elde etmek amacıyla arı beslenmesi islemine arıcılık denir. Turkiye farklı iklim

tiplerinin gorulduğu bir ulke olması nedeniyle zengin ve cesitlilik gosteren bitki ortusune sahiptir. Buna

bağlı olarak arıcılığa uygun bir ulkedir. Hemen her bolgemizde arıcılık yapılmaktadır. Kars, Bitlis,

Semdinli, Rize, Ankara, Muğla, Erzurum ve Konya balları yurt capında un kazanmıstır.

Balıkcılık

Turkiye’nin su urunleri potansiyeli yuksek olmasıa karsı, su urunleri avcıığıulke ekonomisinde

onemli bir yere sahip değldir.

UYARI : Avlanmanı zararlıyontemlerle yapıması denizlerin hıla kirlenmesi, tasıa ve depolama

olanaklarıı yetersizliğ, balıcııla uğasan nufusun az olması acı deniz balıcıığı gelismemesi

gibi nedenler uc tarafıdenizlerle cevrili Turkiye’de balıcıığı gelismesini engellemektedir.

Deniz Balıkcılığı : Turkiye’de daha cok kı balıcıığıgelismistir. Acı denizlerde avlanacak gemi ve

filolarıı olmadığıdan acı deniz balıcıığıyapımaz. Karadeniz ve Marmara Denizi Turkiye’de

balıcıığı onem kazandığıalanlarıı. Ozellikle balıları goc doneminde boğzlar onemli balı

avlama alanlarıı.

Đ Sular Balıcıığı: Gollerde ve akarsularda yapımaktadı. Đ sularıı balı bakııdan zengin

olmasıa karsı bu potansiyel değrlendirilememektedir. Balılar dııda ic sularııdan elde edilen

midye, istakoz ve karides gibi su urunleri de bulunmaktadı.

Kultur Balıcıığı: Kultur balıcıığıhem kııarııda, hem de ic bolgelerimizin akarsu boylarıda ya

da temiz kaynak sularısağanabilen yerlerde yapımaktadı. Bu nedenle balı yetistirme ciftlikleri

kurulur ya da yapay baraj gollerinden yararlanıı.

Đek Bocekciliğ : Đek bocekciliğ dut yapraklarıa bağıolarak yapıı. Dut ağcıyetisen bolgemizde

geleneksel olarak ipek boceğ yetistirilebilir. Ancak basta Bursa olmak uzere Guney Marmara Bolumu,

Guney Doğ Anadolu ve Doğ Karadeniz kııkesimi baslıa doğl yetisme bolgeleridir. Turkiye yılı

yas koza uretiminin yaklası % 90’ıMarmara Bolgesi’nden sağanı.

UYARI : I. Dunya Savası’ndan sonra ipek uretim merkezlerinin tahrip edilmesi, ipeğn karsııa

3452
0
0
Yorum Yaz